શ્વાસની સાથે

 

કંટક ડાળ પર

ઘર બધા ડૂબી ચૂક્યા’તા ઊંઘમાં.
કૂતરા સૂની સડક તાણી ગયા.

બંધ કિલ્લાની દીવાલે કાગ આ,
સૂર્યના ગળફાની ઝીલે ચાંચમાં.

ચોતરફ ચકરાય શંકાશીલ નજર,
આયના ઘરમાં બધા અળખામણાં.

મારા હોઠોની તરસ ડોકાય છે,
જલપરીની આંખનાં ઊંડાણમાં.

સૂર્ય ઉગ્યો તોયે કંટક ડાળ પર,
રાતના લટકી રહ્યાં છે ચીથરાં.

(સતત- 52)

 

પાથરી જુઓ__ આદિલ મન્સૂરી

ઊંઘણશી સૂરજના કાને

 

ફેબ્રુઆરી 14,2008 નારોજ જનાબ રૂસ્વા મઝલૂમીની ચિર વિદાય પર તાઝિયતી પૂષ્પ.

 

 

જોયા કરેછે_ ઝફર ઈકબાલ(ઉર્દૂ કવિ)

ગુજરાતી રદીફ વાળી ઉર્દૂ ગઝલ,એક નવીનતમ પ્રયોગ.

 

બહુત ખાસ હૈ આમ જોયા કરે છે.
જો મેરે દરો બામ જોયા કરે છે.

યે દિલ કોઇ પોપટ હૈ શાખે તલબ પર,
જો પકતા હુવા આમ જોયા કરે છે.

લગાતા હૈ બોતલસે હી મુંહ યહાં પર,
 કહાં કોઇ અબ જામ જોયા કરેછે.

હૈ કરના કરાના કહાં ઉસકે બસમે,
જો આગાઝો અંજામ જોયા કરે છે.

મેં ઉસકી અસીરીમેં આતાહું કિસ દિન.
બિછા કર કોઇ દામ જોયા કરે છે.

ઉસે ઔર કુછ દેખના હી નહીં હૈ,
અગર વો યે કોહરામ જોયા કરે છે.

જિસે આબે ઈકરારમેં કુદના હો,
વો તોહમત ન ઈલ્ઝમ જોયા કરે છે.

મેરી રાતકીભી ખબર લે કભી જો,
મેરી શુબ્હ ઔર શામ જોયા કરે છે.

ઝફર પર ઔર કોઇ શક ભી ન કરતા,
કે મઝદૂર હૈ કામ જોયા કરે છે.

 

પોપટ ઉડી ગયો_ઝફર ઈકબાલ(ઉર્દૂ કવિ)

ગુજરાતી રદીફ વાળી ઉર્દૂ ગઝલ,એક નવીનતમ પ્રયોગ.

અકસર પોપટ ઉડી ગયો.
હર હર પોપટ ઉડી ગયો.

લહૂ જબ પી ગયા મચ્છર,
મચ્છર પોપટ ઉડી ગયો.

અંદર ટેં ટેં રહતી હૈ,
બાહર પોપટ ઉડી ગયો.

ઘણા તમાશા કરતા થા,
બંદર પોપટ ઉડી ગયો.

કોઇ ન માનેગા લેકિન,
પત્થર પોપટ ઉડી ગયો.

આંખે ખાલી રેહ ગઈ હૈ,
મંઝર પોપટ ઉડી ગયો.

પોપટિયોં કે તઆકુબ માં,
લોફર પોપટ ઉડી ગયો.

ખુદ હી કરતેં હૈ સબ કુછ,
નોકર પોપટ ઉડી ગયો.

તગડા હી બાકી હૈ ઝફર,
લાગર પોપટ ઉડી ગયો.

મંઝર=દ્રશ્ય
તઆકુબ=પીછો
લાગર=કમજોર

અરબી કલીગ્રાફી _ આદિલ મન્સૂરી.એ ઈસ્લામનો પ્રથમ કલિમો છે. (લાઈલાહ ઇલ્લલ્લાહ મોહમ્મદુર્રસુલુલ્લાહ_અર્થાત: આલ્લાહના સિવાય કોઇ પૂજવાને લાયક નથી ,અને મોહમ્મદ(સલ.)અલ્લહના રસુલ(પયગંબર-નબી) છે.

    

ગુલ=બ્રિટન(બાટલી)ના સુપ્રસિધ્ધ ગુજરાતી કવિ, પરિચય માટે નીચેના પર કલીક કરવ વિનંતી.

http://bazmewafa.wordpress.com/2007/08/02/ahmedgool_wafa/

 

 

 

પથ્થર આવશે_ આદિલ મન્સૂરી

 

કર્મ શું પાછા અનુત્તર આવશે?
ઈંટના બદલામાં પથ્થર આવશે.

હા ઊજવવાનો સમય પણ નહીં રહે,
રોજ એવા એવા અવસર આવશે.

મરવાની ઈચ્છા થશે દરરોજ પણ,
મૃત્યુ તો બિલકુલ સમયસર આવશે.

દાંત શું ? સૌ જન્મ ખાટા થઇ જશે,
સ્વાદ હા એવો ખરેખર આવશે.

માર્ગ લઇ આવ્યો સ્માશાને છેવટે,
તારા મનમાં એમ કે ઘર આવશે.

ઉંબરાની બહાર પગ મૂકી જુઓ,
પગમાં પડછાયાની ઠોકર આવશે.

ઘેરથી બખ્તર પહેરી નીકળો,
ચારે બાજુએથી ખંજર આવશે.

એવી એકલતાની મળશે કોટડી,
પડછાયો સુધ્ધાં ન અંદર આવશે.

બેઉ કાંઠે વહેશે પાંપણની નદી,
ધોધ થઇ આંસુ નિરંતર આવશે.

લાગશે સારા શનિ રાહુ તને,
ગૃહ દશામાં એવા નડતર આવશે.

દોસ્તોની હરકતો જાણ્યા પછી,
દુશ્મનો માટેય આદર આવશે.

જેને જોવાનું છે સપનું આંખમાં.
આંખ મીંચાશે ને હાજર આવશે.

એક જરા આ રણ વટાવી લો તમે,
ને પછી આગળ સરોવર આવશે.

એક બીજાને કહે સૌ કીડીઓ,
ભાગો કે રાજાનું લશ્કર આવેશે.

વૃતિઓ પણ જેના કાબુમાં રહે,
કોઇ શું એવો સિકંદર આવશે.

આ ગઝલની ઠાંસ છોડી દો હવે,
તારાથી સારા સુખન વર આવશે.

(ગઝલના આયનાઘરમાં_ 120)

 

બહુ દૂર છે_ઝફર ઈકબાલ

 

(સુપ્રસિધ્ધ ઉર્દૂ કવિ ઝફર ઈકબાલનો ઉર્દૂ ગઝલમાં ગુજારાતી રદીફોનો _નવીનતમ પ્રયોગ)

 

સમંદર કિનારા બહુ દૂર છે.
ઔર ઉસ્કા ઈશારા બહુ દૂર છે.

હમારા મુકદ્દર જો ચમકા નહીં,
હમારા સિતારા બહુ દૂર છે.

યહંસે તો પૈદલ હી અબ જાયેંગેં,
કે ઉસને ઉતારા બહુ દૂર છે .

અભી ડૂબ મરના ભી મુમકિન નહીં,
મહોબ્બતકા ધાર બહુ દૂર છે.

બહુત મુંતઝિર હૈ મેરે ખારો ખસ,
તુમ્હાર શરારા બહુ દૂર છે.

હૈ દીદાર દર્શન,ન બોસા ન બાત,
વો સારેકા સારા બહુ દૂર છે.

કુછ ઈતના સફર હમસે હોતા નહીં,
કે ઘરહી તુમ્હારા બહુ દૂર છે .

ખબર કૌન લેતા કે ઉસને મુઝે,
જહાં લાકે માર બહુ દૂર છે .

જો પહેલે ભી થા દૂર હમસે ઝફર,
વોહી અબ દોબારા બહુ દૂર છે.

વધુ વિગત અને રચના માણવા નીચેના URL પર કલીક કરવા વિનંતી.

http://aektinka.wordpress.com/2008/02/06/gujaratiradifurdugazhal_-adilmansuri/

http://bazmewafa.wordpress.com/2008/02/07/thaipragat_zafariqbal/

ઉર્દૂ_ગુજરાતી ગઝલકારોનો વિશિષ્ટ પ્રયોગ. ગુજરાતી રદીફોવાળી ઉર્દૂ ગઝલો.

સમકાલીન સમર્થ(ઉર્દૂ) ગઝલકાર …, ઝફર ઈકબાલ

બાહર ગલીમેં ચલતે હુવે લોગ થમ ગયે,
તન્હાઈયોંકા શોરથા ખાલી મકાનમેં.

                                         _  ઝફર ઈકબાલ

ઝફર ઈકબાલના આ અને આવા અનેક શેરોથી ઉર્દૂ ગઝલ વિશ્વ સુપરિચિત છે.કવિના 27 ગઝલ સંગ્રહો તથા 4 ગઝલ સંચયો ઉર્દૂ ગઝલ ક્ષેત્રે ધૂમ મચાવી મૂકયા છે. લગભગ ચાર દાયકાથીયે વધુની તેમની સાથેની મૈત્રીના બળે તેમને વાત કરી કે ‘આપ વર્ષોથીપંજાબી,પૂશ્તો,બલોચી,સિંધી,હિંદી,સંસ્કૃત શબ્દાવલીનો આપની ઉર્દૂ ગઝલોમાં છૂટથી પ્રયોગ કરી રહ્યા છો,તો મારી માતૃભાષા ગુજરાતીનો શું વાંક છે કે ,આપે તે તરફ ધ્યાન આપ્યું નથી.બે પાંચ ગઝલો ગુજરાતી રદીફો સાથે ન લખી આપો?’

અને કવિએ શિઘ્ર ઉત્સાહભેર ઉત્તર વાળ્યો;’ બે પાંચ શું આખો સંગ્રહ લખી આપું’

પરિણામ રૂપે કવિએ જોત જોતામાં 121 ગઝલોનો આખો સંગ્રહ ગુજરાતી રદીફો સાથે લખી આપ્યો.

ઉર્દૂ અને ગુજરાતી ગઝલ ક્ષેત્રે આજ સુધી અસંખ્ય સમર્થ ગઝલ કારોએ એક એક થી ચઢિયાતી ગઝલની હારમાળા સર્જી છે.અસંખ્ય પ્રયોગો દ્વારા ગઝલના સ્વરૂપની સીમાઓ સતત વિસ્તારી છે.ઝફર ઈકબાલની આ ગઝલો દ્વારા એક નવતર સીમાચિન્હ ઉમેરાય છે.બન્ને ભાષાઓ, તેના ગઝલકારો વચ્ચે એક વિશિષ્ટ સેતુ રચાય છે. ભાષા અને કવિતાની સીમાઓ વિસ્તરી રહી છે.

( ટૂંક સમયમાં ઝફર ઈકબાલની આ 121 ગઝલો પુસ્તકાકારે ‘તરકીબ’ ના નામે ઉપ્લબ્ધ બની રહેશે. )

_ આદિલ મન્સૂરી

તો માણો હવે એ વિશિષ્ટ પ્રયોગ ગુજરાતી રદીફ વાળી જ.ઝફર ઈકબાલ ની એક ગઝલ

 

 

તમારા ગયા પછી _ ઝફર ઈકબાલ

 

દેતા રહા દુહાઈ તમારા ગયા પછી.
ઔર મૌતભી ન આઈ તમારા ગયા પછી.

ઇક બેતુકીસી ખવાહિશેં ખર મસ્તીએ અજબ,
મુઝમે ફિર આ સમાઈ તમારા ગયા પછી.

તુમ ઘર નહીં ગયે જો તુમ્હે ઢૂંઢતા હુઆ,
આયા તુમહારા ભાઈ તમારા ગયા પછી.

તુમસે વસુલની હૈ મા સુદ એક દિન,
કર્ઝેકી પાઈ પાઈ તમારા ગયા પછી.

હોતાહૈ ઐસે કામકા અંજામભી યુંહી,
તોહમત ગઝબ ઉઠાઈ તમારા ગયા પછી.

તલછત તુમહારે વસ્લકી રખ્ખી હૈ સેંત કર,
હમને બચી બચાઈ તમારા ગયા પછી.

દર્દે દિલો જિગરમેં કમી હી નહીં હુઈ,
ખાઈ તો થી દવાઈ તમારા ગયા પછી.

સર્દીકા ઝોર તૂટ ચુકાથા કહીં કહીં,
કુછ ગર્મથી રઝાઈ તમારા ગયા પછી.

દિલસે બુઝાઈથી જો ઝફરને કીસી તરહ,
વો આગ ફિર લગાઈ તમારા ગયા પછી.

મઆ સુદ= વ્યાજ સાથે વસ્લ= મિલન

 

રાતની કાળી ડાળ પર

 

રાતની કાળી ડાળ પર ખીલ્યું
ચાંદનું ધોળું ફૂલ,
સ્વાસની સાથે ડોલી ઉઠે
વાદળ રેશમ ઝૂલ,
સાગર તીરે ટુંટિયું વાળી
સૂતી પીળી રેત
રેતના કણેકણમાં જાગે
કાળાં સૂરજ પ્રેત
જલપરીના સ્તનો વચ્ચે
બેસે ડોલે સાપ,
હાંફ ચડેલા દેહે જામ્યો
થાકનો મેલો કાંપ,
દેહના માંસલ આભથી ખરે
તારા વારંવાર,
કામનાના મેદાનમા ઘૂમે
કાળા ઘોડે સ્વાર.(સતત_90)

 

ઉઘાડો ગહેરી ગુફાઓના દ્વાર પડછાયા

 

પડઘા શમી ગયા

સૂરજમાં અંધકારના પડઘા શમી ગયા.
ને રાતમાં સવારના પડઘા શમી ગયા.

હેલી સવારે બાગમાં પહેલા કિરણની સાથ,
ફૂલો મહીં તૃષારનાં પડઘા શમી ગયા.

પડછાયો સ્હેજ સ્મિત કરીને સરી ગયો,
ને ઓરડે જનારના પડઘા શમી ગયા.

શાહી બની ઢળી ગયું મનનું ઉદાસ મૌન,
ને શબ્દમાં વિચારના પડઘા શમી ગયા.

લ્યો છેલ્લી પાંદડી યે હવે તો ખરી ગઈ,
ને બાગમાં બહારના પડઘા શમી ગયા.

પંહોચાડી આવ્યા દોસ્તો એને કબર સૂધી,
આજે બધા પ્રકારના પડઘા શમી ગયા.

‘આદિલ’ આ વિરહ રાત્તો પૂરી થઈ ગઈ,
આંખોમાં ઈંતેઝારના પડઘા શમી ગયા.

(સતત _ 45)

 

જોઇ કાળો ગિલાફ કાબાનો,
શ્વેત એહરામ ગઝલમાં આવે.

ગઝલમાં આવે

સુબહ ને શામ ગઝલમાં આવે.
કોઇનું નામ ગઝલમાં આવે.

શબ્દ બદનામ ગઝલમાં આવે.
 પણ બહુ કામ ગઝલમાં આવે.

તારા ચહેરા ઉપરથી ઝુલ્ફ હટે,
એનો અંજામ ગઝલમાં આવે.

આંખ કે હોઠ કળી કે ગૂલ,
સૌ સરંજામ ગઝલમાં આવે.

સર્વ શબ્દોથી તારું નામ બને,
એવું પરિણામ ગઝલમાં આવે.

મૌનમાં જો મળી શકાતું હો,
કોઇ શું કામ ગઝલમાં આવે.

શેખ આદમ મરીઝ સૈફ ગની,
શૂન્ય બેફમ ગઝલમાં આવે.

ચાલવાનો જો થાક લાગે તો,
ટ્રેન ને ટ્રામ ગઝલમાં આવે.

ભૂલ કે ચૂક થાય જે થાય તારી,
એનો ઇલ્ઝામ ગઝલમાં આવે.

ભેદ ને દંદ તો પછી પહેલાં,
શામ ને દામ ગઝલમાં આવે.

મૌન વનવાસ થઇ ગયો પૂરો,
ને હવે રામ ગઝલમાં આવે.

રાત ભર જાગતી રહે રાધા,
કોઇ ઘનશ્યામ ગઝલમાં આવે.

જોઇ કાળો ગિલાફ કાબાનો,
શ્વેત એહરામ ગઝલમાં આવે.

કાવ્ય યાત્રાના અંત આરંભ
બત્રીસે ધામ ગઝલમાં આવે.

ચારે બાજુ આ રઝળતી ભાષા,
થઇ ઠરીઠામ ગઝલમાં આવે.

લાખ પરદાઓમાં રહે તો પણ,
એ ખુલ્લેઆમ ગઝલમાં આવે.

હોઠ તરસ્યા રહી ગયા ‘આદિલ’
કયાં હવે જામ ગઝલમાં આવે.

(24 જુલાઈ,1996,ન્યુયોર્ક.’ગઝલના આયના ઘરમાં’)